Jaarboek 28-29 (2008-2010)
Op donderdag 25 november werd in Asselt het eerste exemplaar van het extra omvangrijke jaarboek 28-29 (2008-2010) van de heemkundevereniging aangeboden aan de heer Jan Marsman uit Asselt.
De heer Marsman is al jaren raadsheer van schutterij St. Georgius en St. Sebastianus en verricht in die functie veel verdienstelijk werk voor de schutterij. Hij was in 2009 ook mede-organisator van het Kinjer O.L.S. in Neer. Opmerkelijk is, dat Jan niet alleen initiatieven neemt maar zelf ook daadwerkelijk is betrokken bij de uitvoering. Tevens werd een exemplaar overhandigd aan de vertegenwoordigers van de gemeentebesturen uit het werkgebied van de heemkundevereniging. Pastoor Willems uit Asselt sloot de avond af met een boeiende presentatie over muurschilderingen van Joep Nicolas in de crypte van de kerk in Asselt.
 

Werkgroep Archeologie

Het jaar 2010 is voor de Archeologische werkgroep een intensief jaar geweest. De regelgeving zoals die in de gemeenten in ons werkgebied geldt, vergt onze volledige aandacht. Ook op de terreinen van instructie, voorlichting en kennis vergaren heeft de werkgroep niet stil gezeten.
Op 2 februari 2010 heeft Pierre Van Lier in het kader van het Nationaal Schoolontbijt een voordracht gegeven in de basisschool “’t Spik” te Beesel over de ontwikkeling van de mens in met name de steentijd. In mei hield Twan Ernst een presentatie voor groep 5 van basisschool Kom.mijn over archeologische vondsten in het kader van het project ‘Geschiedenis Belfeld’.
In Belfeld werden op een aantal zaterdagen in maart en april waarnemingen verricht bij de sloop van de opstallen aan de Schoolstraat 9-11. Hierbij kon geconstateerd worden dat de bekende Romeinse nederzetting op het Witveld zich verder naar het zuiden uitstrekt dan tot dusver is aangenomen.
Op zaterdag 17 april werd met enkele leden deelgenomen aan de tweede Limburgse Archeologiedag in het Limburgs Museum in Venlo. Het centrale thema was: ‘Archeologie: politiek en praktijk’ waarbij de nadruk voor de werkgroepleden op de praktijk lag.
Elk jaar organiseert een aantal leden van de werkgroep een archeologisch of geschiedkundig getint uitstapje. Dit jaar werd van 7 t/m 12 augustus een bezoek gebracht aan de Elzas. Hoogtepunten waren een bezoek aan het fort van Mutzig en de Romeinse opgraving van Augusta-Raurica in de buurt van Bazel.
Op vrijdag 28 mei 2010 bracht de archeologische werkgroep een bezoek aan het provinciaal bodemdepot in het Centre Ceramique in Maastricht. Het depot beheert één van de belangrijkste collecties archeologische voorwerpen van Nederland over een periode 250.000 jaar. Depotbeheerder Sjeng Kusters had speciaal een aantal collecties uit ons werkgebied gereed gezet. Op 4 september volgde een bezoek aan het vernieuwde Romeinse openluchtmuseum in Xanten.
Voor twee projecten is subsidie aangevraagd bij gemeente en provincie in overleg met Anneleen van de Water van het IKL Limburg. Zo is in samenwerking met het IKL en de Milieu- en Heemkunde Vereniging Swalmen op 15 oktober 2010 de omgeving van de kasteelruïne Ouborg ontdaan van overbodige struiken en bomen. Kinderen van groep 7-8 van de Theresiaschool in Boukoul hebben tevens een paddenpoel gegraven. Het tweede project betrof het opschonen van de grafheuvels en de landweer in Swalmen.
Onder leiding van Leo Verhart is enige tijd geleden een werkgroepje ‘inventarisatie vuurstenen bijlen’ gestart. Dit project kon eind 2010 worden afgesloten met in totaal 128 bijlen uit ons werkgebied; een behoorlijk aantal dus. Over de resultaten van het onderzoek zal nog een artikel voor het jaarboek worden geschreven.
In de gemeente Roermond zijn we vertegenwoordigd in het GAWR (Gemeentelijke Archeologische Werkgroep Roermond). Via dit overleg zijn we geïnformeerd over de invulling van het nieuwe beleid waarbij onder andere de verstoringsdiepte zou worden opgerekt tot 60 cm. Door een goed onderbouwd bezwaar onzerzijds is het voorstel gewijzigd naar 40 cm. Ook met de gemeente Beesel is overleg gevoerd over de aanpassingen inzake de nieuwe erfgoedverordening. Met deze gemeente is afgesproken om projecten door de werkgroep archeologisch te laten begeleiden als er geen directe noodzaak tot professioneel archeologisch vervolgonderzoek bestaat. In 2010 hebben wij op deze wijze 2 projecten begeleid. Dezelfde afspraak voor Swalmen is nu, voor de periode van een jaar, met de gemeente Roermond gemaakt.
 

Werkgroep Genealogie
De werkgroep had een rustig jaar, de enige activiteit betrof de jaarlijkse genealogische contactdag op 7 november. Op basis van de ervaringen uit 2009 was het aantal contactdagen teruggebracht naar één. Ook nu was de belangstelling gering. Interesse aan stamboomonderzoek is er genoeg, maar zeker is, dat internet een belangrijke rol speelt.
 

Werkgroep Kruisen en Kapellen Beesel
Het jaar 2010 was voor de werkgroep Kruisen en Kapellen qua onderhoud en restauratie een rustig jaar, veroorzaakt door het goede onderhoud in voorgaande jaren. Een grote teleurstelling was echter het grote aantal inbraken. Zeven keer werden de kapellen bezocht door inbrekers die het gemunt hadden op de inhoud van de offerblokken. Inmiddels is de werkgroep op zoek naar oplossingen. Het repareren van beschadigingen aan het oude ijzerwerk, het vervangen van oude sloten en vooral het repareren van het houtwerk is tijdrovend. De samenstelling van de werkgroep is in 2010 gelijk gebleven.
 

Werkgroep Kruisen en Kapellen Belfeld
In 2010 werd verder gegaan met het verzamelen van gegevens over de in Belfeld langs de openbare weg aanwezige religieuze monumentjes. De documentatie met betrekking tot de 27 aanwezige objecten, is weer uitgebreid. Wellicht dat dit materiaal als basis kan dienen voor een artikel over de in Belfeld aanwezige kruisen en kapellen in een van de volgende jaarboeken. De in 2009 gestarte serie ‘Moment voor een monument’ werd in 2010 in de drie verschenen nummers van de Belfeldse Dorpskrant voortgezet. In het kwartaalblad ‘Kapellen en Kruisen’ van de koepelorganisatie ‘Stichting Kruisen en Kapellen in Limburg’ werd het artikel over het Mariabeeldje in de nis bij de boerderij aan de Mergelstraat geplaatst.
Op 2 november verzorgde de werkgroep een lezing over het klein religieus erfgoed van Belfeld in de plaatselijke bibliotheek.
Er was verder contact met het Missiehuis in Steyl, het I.K.L. en de Gemeente Venlo over het opknappen van het kapelletje aan de kruising Patersweg/Reuverweg en het plaatsen van een nieuw wegkruis langs de Oude Tolweg. Daarbij zal tevens voor passende beplanting worden gezorgd. Het is de bedoeling deze plannen in 2011 te realiseren.
Het aantal leden van de werkgroep bestaat - door het afhaken van Alex Hovens - helaas nog maar uit drie personen. Uitbreiding is eigenlijk wel gewenst.
 

Werkgroep Dorpsgidsen Beesel
Het wandelseizoen werd op 28 maart 2010 geopend met een voorjaarswandeling door de Schoolt en de buurtschap Rijkel. Na afloop wordt er onder het genot van koffie met vlaai nog gezellig nagepraat.
Op zaterdag 10 april legden Diny Ewals en Piet Peeters na een gedegen opleiding hun examen af en mogen zich voortaan officieel dorpsgids noemen. Het aantal dorpsgidsen komt hiermee op 12 personen.
In dezelfde maand werd op de 24e het educatief dagje uit voor de dorpsgidsen gehouden. Onder begeleiding van de gidsen Dré Bergs, Paul Bloemen en Pierre Verstappen, die tevens munitiedepot-gids zijn, werden de dorpsgidsen met partner in een geanimeerde doch uiterst professionele sfeer over het voormalige munitiedepot in Bracht (D) rondgeleid.
Op vrijdag 10 en zondag 12 september 2010 namen de dorpsgidsen deel in de organisatie tijdens de jaarlijkse Open Monumentendagen. Ze verzorgden een rondleiding via molen De Grauwe Beer (waar graan werd gemalen), naar de restauratie van een twee eeuwen oud bakhuisje (waar vroeger brood en vlaai in werd gebakken) en eindigden bij Bakkes Häöfke, alwaar de deelnemers vers gebakken vlaai konden nuttigen. Ondanks het regenachtige weer namen in totaal 239 personen deel aan deze open dagen.
In 2010 werden in totaal 54 groepen rondgeleid. Het aantal aangevraagde rondleidingen daalde weliswaar ten opzichte van 2009, maar deze tendens is overal zichtbaar. Toch worden er nog 30 groepen rondgeleid. Ook de website www.rondleidingeninbeesel.nl werd goed bezocht: ze is in 2010 maar liefst 29.829 keer bekeken wat neerkomt op gemiddeld 82 keer per dag!
 

Werkgroep gidsen voormalig Brits munitiedepot in Brüggen
2010 Was het derde jaar dat deze gidsen actief waren. Ten opzichte van 2009 werden 50% méér deelnemers rondgeleid, een spectaculaire stijging. Behalve de reguliere boekingen door families, bedrijven en groepen, werd de najaarsexcursie met open deelname door 82 personen weer heel druk bezocht. Hierbij waren ook veel eigen leden, die - zoals bekend - altijd gratis aan onze excursies kunnen deelnemen.
Wij maken ons zorgen over de ontwikkelingen in het depot. In 2010 werden op grote schaal herten afgeschoten en verdwenen allerlei gebouwen die nog herinnerden aan de aanwezigheid van de Britse militairen. Wij hebben contact opgenomen met de Duitse overheid om te kijken wat de mogelijkheden zijn om verdere cultuur-historische kaalslag te voorkomen.
 

Werkgroep Limburgse klokken en uurwerken
Tekenend voor de vitaliteit van de vereniging is de laatste jaren onder meer de uitbouw van het aantal werkgroepen. En weer kunnen we u berichten dat er een nieuwe werkgroep is gevormd: de werkgroep ‘Limburgse Klokken en Uurwerken’. Deze groep is actief op een heel specifiek gebied en vormt daarmee een nieuwe kleurrijke bijdrage aan het bonte palet van de heemkunde binnen onze vereniging.
De werkgroep Limburgse klokken en uurwerken stelt zich tot doel het bestuderen en beschrijven van de openbare en particuliere tijdmeting binnen ons werkgebied en de verdere regio. Verder wordt in brede zin onderzoek verricht naar bouwers van deze uurwerken. We kijken met belangstelling uit naar het resultaat van hun bevindingen.
 

(Straat)naamgeving
In december diende de vereniging een voorstel in om in de toekomst een straat in Blerick te vernoemen naar de wielrenner Mathieu Cordang. Dit naar aanleiding van het artikel in het jaarboek.
 

Open Monumentendag 2010 Beesel
Het thema van Open Monumentendag dit jaar was “De smaak van de 19e eeuw”. In Beesel was windmolen De Grauwe Beer open gesteld. In Rijkel werd onder leiding van dorpsgidsen het in restauratie zijnde bakhuisje bezocht. De rondleiding werd afgesloten met een lekker stukje vlaai in het Bakkes Häöfke. Tevens was er in de middag in de loods van Ton Reijnders een lezing door Kris Tolomei van de Tuin van hEden over “Wat at en teelde de 19e eeuwer in Limburg?”.
Bijzonder was dat op vrijdag voorafgaand aan deze Open Monumentendag als experiment één groep van basisschool Het Spick uit Beesel en drie groepen van basisschool Bösdael uit Reuver waren uitgenodigd. Zij kregen op de zogenaamde Open Monumenten Klassendag het zelfde programmamenu voorgeschoteld als de bezoekers op zondag. Gezien de interesse en de belangstelling was dit een schot in de roos.
 

Monumenten(zorg)
Gemeente Beesel
In 2010 kwam de monumentencommissie van de gemeente Beesel, waarin de heemkundevereniging is vertegenwoordigd, 6 keer bij elkaar.
Door de vereniging is richting de gemeente het voorstel gedaan om de bijgebouwen van boerderij v/d Helm aan de Beekstraat in Beesel op de gemeentelijke monumentenlijst te plaatsen. Het betreft delen van een 18e eeuwse langsdeelschuur met daarop aansluitend stallen en een markante inrijpoort. Een vergelijkbare opzet is voor Beesel uniek.
Een moeilijk punt was de stedenbouwkundige visie m.b.t. het centrum van Beesel. In het centrum zijn een aantal plannen in ontwikkeling waaronder een museum aan de Markt. Het gebouw zal binnen het beschermd dorpsgezicht Beesel moeten passen. Dat houdt naar ons idee in dat er midden in Beesel geen massale gebouwen kunnen komen die geweld doen aan het dorpskarakter. Uiteindelijk is er voor gekozen het gebouw niet hoger te maken dan twee bouwlagen in dezelfde verhouding als het er tegenover gelegen Troubadour.
Nadat in 2009 het Gelders Genootschap een inventarisatie had gemaakt van enkele boerderijen langs de Meuterdijk heeft het college besloten welke op de gemeentelijke lijst komen. Uit deze selectie zijn naar voren gekomen: de Mariahoeve, Theresiahoeve, St. Gerardushoeve en St. Antoniushoeve (de Willibrordushoeve is al een rijksmonument).
In het verslag over 2009 is melding gemaakt van een mogelijke restauratie van het bakhuis in Rijkel. Dankzij subsidie van de gemeente konden de plannen nu worden uitgevoerd. Hiermee is het laatste bakhuis van de gemeente van de ondergang gered. Door Wiel Luys werd in Sittard een cursusdag monumentencommissies in de praktijk bijgewoond.

Belfeld
Afgelopen jaar werd er op divers gebied voor het behoud en zichtbaar maken van cultuurhistorisch erfgoed in Belfeld gepleit. Een goede basis daarvoor is gelegd door de samenstelling van een cultuurhistorische inventarisatie voor Belfeld in opdracht van de gemeente Venlo. De heemkundevereniging heeft hierin een belangrijke bedrage geleverd. Zodoende vormden veel nieuwe gegevens die de laatste tientallen jaren door onze vereniging zijn gepubliceerd, bouwstenen voor deze inventarisatie. Het rapport zal begin 2011 afgerond worden.
Verder werden zienswijzen ingediend op het ontwerp-bestemmingsplan ‘Kern Belfeld’ waarin naar onze mening nog meer ruimte voor cultuurhistorie mag worden ingeruimd. Ook werd een zienswijze naar voren gebracht t.a.v. de landschappelijke invulling van een paardenhouderij aan de Molenbeekweg. Tenslotte kon in overleg met Stichting Brookkank een begin gemaakt worden met de realisatie van een aantal historische infoborden die langs toekomstige wandel- en fietsroutes geplaatst zullen worden. Tevens werd samen met deze stichting gepleit voor het herstel van een historische kilometerpaal bij de Soersbeekweg die bij het schoonmaken van de beek beschadigd werd.

Swalmen
Ten aanzien van Swalmen zijn in 2010 binnen het gemeentelijk monumentenoverleg Roermond weinig onderwerpen aan de orde geweest. De gebrandschilderde ramen van de St. Theresiakerk in Boukoul zijn dringend aan restauratie toe. Deze zijn vervaardigd door de glazeniers Joep Nicolas en Max Weiss. De bevolking heeft met enkele acties al een bedrag bij elkaar gebracht om de restauratie te bekostigen en ook de gemeente wil een substantiële subsidie verlenen. De officiële begroting van het restauratieproject en de subsidie aanvraag waren eind 2010 echter door het kerkbestuur nog niet ingediend.

Overige activiteiten in 2010
• 27 januari: Lezing over restauratie van archeologische vondsten door Jo Kempkens.
• 7 april: Lezing over het Meerlebroek in Beesel door Pierre Verstappen.
• 13 mei: Hemelvaartsdagfietstocht; samen met MHVS.
• 19 juni: deelname door de beide gidsenwerkgroepen aan een onderlinge kennisuitwisseling met Brüggen.
• 26 juni: Busexcursie naar Deventer en kasteel Doornenburg.
• 10 oktober: Herfstwandeling i.s.m. IVN De Steilrand in de omgeving van Ronckenstein.
• 17 oktober: Fietsexcursie over het voormalig munitiedepot verzorgd door de werkgroep Gidsen Munitiedepot.
• 11 november: Lezing door Jean Knoors met als titel "De ontwikkeling van het lijnpad langs de Maas".
• 2, 9, 16 en 23 november: Cursus over het leven van de mens in de Steentijd door Leo Verhart i.s.m. de Archeologische Vereniging Limburg.
• 26 december: Kerstwandeling i.s.m. de Milieu- en Heemkundevereniging Swalmen.

Verenigingsbladen
Biejeingezeumerd, ons gezamenlijk kwartaalblad met de Milieu- en Heemkundevereniging Swalmen verscheen vier keer op regelmatige tijdstippen. De digitale nieuwsbrief ‘De kleine zeumer’ vulde de gaten met actueel nieuws met een tweetal afleveringen.
Daarnaast werd een nieuwe infofolder in full-color over de vereniging uitgebracht.

Verenigingsruimte
Dit jaar ontvingen wij via WoonGoed 2-Duizend een aantal tafels voor ons verenigingslokaal. Daarmee is de inrichting van deze ruimte aanzienlijk verbeterd. De toegang via een trap naar de op de eerste verdieping gelegen ruimten blijft echter een aandachtspunt van het bestuur. Gezocht wordt naar een oplossing om deze situatie te verbeteren. De belangstelling voor een bezoek op de maandagavond aan de verenigingsruimte blijft goed op peil. Wellicht mede door het goede gastheerschap door Mat Hebben. Door Ton Peeters is een begin gemaakt met de herordening van de verenigingsbibliotheek.

Ontwikkeling ‘Ommetje’ in Beesel
Het afgelopen jaar is veel energie gestopt in de opzet van een wandelroute rondom de Beeselse dorpskern. In samenwerking met de Stichting Beesel en haar Toekomst en het IVN is een projectplan opgesteld dat mogelijk voor subsidie, in het kader van de ontwikkeling van de dorpsommetjes, in aanmerking komt. De uitkomst van deze aanvraag was in 2010 nog niet bekend.

Bestuur en leden
Op de algemene ledenvergadering van 10 maart 2010 werden geen wijzigingen in de bestuurssamen-stelling doorgevoerd.
Tijdens de ledenvergadering werden een drietal jubilarissen gefeliciteerd met hun 25-jarig verenigings-jubileum. Het betreft de heren G. Franssen en W. Perriëns en mevrouw C. Wever. Daags voor Koninginnedag 2010 wordt Frans Geerlings op 29 april door de burgemeester van Beesel onderscheiden als lid in de Orde van Oranje-Nassau. Hij krijgt deze onderscheiding als waardering voor zijn grote en langdurige inzet voor o.a. de Heemkundevereniging Maas en Swalmdal in het bijzonder het jaarboek en de Werkgroep Dorpsgidsen Beesel.
De heemkundevereniging telde aan het eind van het jaar 286 leden wat een kleine ledengroei betekende in vergelijking met het voorgaande jaar.

Dank
Het bestuur van Heemkundevereniging Maas- en Swalmdal wil iedereen bedanken die op de een of andere wijze een positieve bijdrage heeft geleverd aan de door haar georganiseerde activiteiten en nagestreefde doelstellingen.


Namens het bestuur,
Twan Ernst